Ορμονική Θεραπεία Υποκατάστασης στην εμμηνόπαυση: Τι κερδίζετε, τι ρισκάρετε και τι εναλλακτικές δείχνει η επιστήμη

Όταν μπαίνετε στην εμμηνόπαυση ή την πλησιάζετε, είναι πολύ πιθανό να ακούσετε ότι «δεν αντέχονται οι εξάψεις χωρίς ορμόνες». Η ορμονική θεραπεία υποκατάστασης (HRT) παρουσιάζεται συχνά ως η πιο αποτελεσματική και σχεδόν αυτονόητη λύση, όμως η επιστήμη τα τελευταία χρόνια λέει μια πιο σύνθετη –και λιγότερο βολική– ιστορία. Η HRT όντως μειώνει τις εξάψεις -αυτό δεν αμφισβητείται. Το ερώτημα είναι, όμως, με ποιο τίμημα και αν υπάρχουν εναλλακτικές που υποτιμώνται συστηματικά.

HRT και αυτοάνοσα: Ένας κίνδυνος που δεν αναφέρεται αρκετά
Πρόσφατη μεγάλη αναδρομική μελέτη που περιέλαβε περίπου 1,8 εκατομμύρια γυναίκες έδειξε ότι όσες έκαναν χρήση ορμονικής θεραπείας είχαν 28% υψηλότερο κίνδυνο να εμφανίσουν κάποιο αυτοάνοσο νόσημα μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια. Δεν μιλάμε για ένα συγκεκριμένο αυτοάνοσο, αλλά για ένα ευρύ φάσμα παθήσεων. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Δεν σημαίνει ότι «αν πάρετε ορμόνες θα πάθετε αυτοάνοσο», σημαίνει όμως ότι παρεμβαίνετε σε ένα εξαιρετικά λεπτό ανοσο-ορμονικό σύστημα και αυξάνετε στατιστικά την πιθανότητα να απορρυθμιστεί. Και αυτό είναι κάτι που σπάνια εξηγείται καθαρά στον απλό κόσμο. Οι ορμόνες δεν δρουν μόνο στις εξάψεις, αλλά επηρεάζουν τη φλεγμονή, την ανοσολογική απάντηση, τον τρόπο που το σώμα ξεχωρίζει το «δικό του» από το «ξένο». Για κάποιες γυναίκες, αυτό το ρίσκο μπορεί να αξίζει, για άλλες όχι. Το πρόβλημα είναι ότι συχνά δεν τίθεται καν ως θέμα συζήτησης.

Μπορούν οι εξάψεις να μειωθούν χωρίς ορμόνες;
Εδώ τα δεδομένα είναι πιο ανατρεπτικά απ’ όσο νομίζετε. Τυχαιοποιημένη κλινική μελέτη σε 84 μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με τουλάχιστον δύο μέτριες έως σοβαρές εξάψεις την ημέρα εξέτασε κάτι εξαιρετικά απλό: διατροφή. Οι γυναίκες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Η ομάδα παρέμβασης ακολούθησε φυτοφαγική διατροφή χαμηλή σε λιπαρά και κατανάλωνε καθημερινά μισό φλιτζάνι μαγειρεμένα ολόκληρα φασόλια σόγιας. Η ομάδα ελέγχου δεν άλλαξε τίποτα. Σε διάστημα 12 εβδομάδων, οι μέτριες έως σοβαρές εξάψεις μειώθηκαν κατά 88% στην ομάδα της φυτικής διατροφής, ενώ στην ομάδα ελέγχου μειώθηκαν κατά 34%. Η διαφορά μεταξύ των ομάδων ήταν στατιστικά εντυπωσιακή. Ακόμη πιο εντυπωσιακό: το 50% των γυναικών της ομάδας παρέμβασης δεν είχε καμία μέτρια ή σοβαρή έξαψη στο τέλος της μελέτης. Δεν μιλάμε για «λίγη βελτίωση», μιλάμε για δραστική αλλαγή.

Ποιότητα ζωής και όχι μόνο εξάψεις
Η ίδια μελέτη δεν εξέτασε μόνο τις εξάψεις, αλλά και τη συνολική ποιότητα ζωής που σχετίζεται με την εμμηνόπαυση. Οι γυναίκες που άλλαξαν διατροφή ανέφεραν σημαντική βελτίωση στα αγγειοκινητικά συμπτώματα, στη σωματική λειτουργικότητα και στη σεξουαλική ζωή. Ενδιαφέρον έχει ότι ούτε η εποχικότητα ούτε το αν κάποια γυναίκα παρήγαγε equol επηρέασαν το αποτέλεσμα. Δηλαδή, η βελτίωση δεν ήταν προνόμιο λίγων «τυχερών οργανισμών». Να διευκρινίσουμε ότι το equol είναι ένας μεταβολίτης ισοφλαβόνης σόγιας, ο οποίος παράγεται μόνο από το 30–50% των ανθρώπων που έχουν τα κατάλληλα βακτήρια στο έντερο. Εντούτοις, η μελέτη δείχνει ότι η βελτίωση στη συνολική ποιότητα ζωής μετά την αλλαγή διατροφής παρατηρήθηκε σε όλες τις γυναίκες, ανεξαρτήτως αν παράγουν ή όχι equol.

Φυτοφαγία και βάρος: όχι απλώς παρενέργεια
Άλλη τυχαιοποιημένη μελέτη σε 64 υπέρβαρες μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες έδειξε ότι μια φυτοφαγική διατροφή χαμηλή σε λιπαρά οδήγησε σε απώλεια βάρους 5,8 κιλών σε 14 εβδομάδες, χωρίς περιορισμό θερμίδων ή μερίδων. Η ομάδα ελέγχου, αντίστοιχα έχασε 3,8 κιλά – η διαφορά δεν ήταν τυχαία. Η φυτοφαγία επηρέασε τον μεταβολικό ρυθμό και τη θερμική επίδραση της τροφής, που σημαίνει ότι το σώμα άρχισε να «καίει» διαφορετικά. Η ευαισθησία στην ινσουλίνη επίσης βελτιώθηκε, κάτι εξαιρετικά σημαντικό στην εμμηνόπαυση.

Διατροφή και ψυχική υγεία: Ο υποτιμημένος παράγοντας
Η εμμηνόπαυση δεν είναι μόνο σωματική εμπειρία, είναι και ψυχική. Μεγάλη μετα-ανάλυση 27 μελετών έδειξε ότι υψηλότερη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών σχετίζεται με χαμηλότερο κίνδυνο κατάθλιψης. Συγκεκριμένα, κάθε επιπλέον 100 γραμμάρια φρούτων ή λαχανικών την ημέρα συνδέθηκαν με περίπου 3% χαμηλότερο κίνδυνο κατάθλιψης σε προοπτικές μελέτες -δεν είναι μαγικό, είναι αθροιστικό.

Οι ορμόνες, λοιπόν, δεν είναι «κακές» ούτε η διατροφή «θαυματουργή». Αυτό που είναι προβληματικό είναι η ιδέα ότι δεν έχετε επιλογές. Τα δεδομένα δείχνουν ότι μια σωστά σχεδιασμένη κατά βάση φυτοφαγική διατροφή μπορεί να μειώσει δραστικά τις εξάψεις, να βελτιώσει την ποιότητα ζωής, να βοηθήσει στο βάρος και να στηρίξει την ψυχική υγεία, χωρίς να παρεμβαίνει βίαια στο ανοσοποιητικό σύστημα. Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι «ορμόνες ή τίποτα». Το ερώτημα είναι πόσο ενημερωμένες επιλογές κάνετε για το σώμα σας – και αν σας έχουν πει όλη την αλήθεια.

Πηγές
https://www.pcrm.org/news/health-nutrition/menopausal-hormone-therapy-linked-autoimmune-diseases

https://journals.lww.com/menopausejournal/fulltext/2023/01000/a_dietary_intervention_for_vasomotor_symptoms_of.12.aspx

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0002934305002792

https://www.cambridge.org/core/journals/british-journal-of-nutrition/article/fruit-and-vegetable-consumption-and-risk-of-depression-accumulative-evidence-from-an-updated-systematic-review-and-metaanalysis-of-epidemiological-studies/06F5410553CF2C3849AAB0D9CE56E9B5